Zacht activisme: de kunst van stille verandering
Een definitie van zacht activisme — pleitbezorging die van gedachten doet veranderen zonder schok of noodtoestand — en waarom een fotograaf van queer vluchtelingen in Berlijn daarvoor kiest, in plaats van de verwachte afstand.
Traditioneel wordt een activist omschreven als iemand die zich via georganiseerde inspanningen inzet voor politieke of maatschappelijke verandering. Ik merk echter dat ik van dat etiket afwijk. Als zacht activist probeer ik verandering subtiel teweeg te brengen, door anderen uit te nodigen nieuwe perspectieven te overwegen en door verhalen te weven die achter de schermen hun werk doen.
Zacht activisme heeft online niet de heldere definitie die ik zou willen, dus definieer ik het hier zelf (grote verantwoordelijkheid): een subtiele vorm van pleitbezorging die geleidelijk harten en hoofden beïnvloedt, zonder schok, noodtoestand of verstoring te veroorzaken. Deze aanpak is misschien minder ‘zichtbaar’, maar met zijn diepe wortels kan hij op den duur blijvende verandering teweegbrengen.
Als fotograaf, zeker als je je richt op het portretteren van mensen, rust er vaak een stilzwijgende verwachting op je om via beelden voor bepaalde zaken op te komen. Gerenommeerde fotografen als Zanele Muholi, Nan Goldin en Wolfgang Tillmans worden geprezen om hun proactieve betrokkenheid bij maatschappelijke kwesties en om de manier waarop ze verschillende gemeenschappen door hun lens vastleggen. Ik houd van hun werk en vier het.
De media vormen vaak onze verwachtingen van wat fotografen zouden moeten doen en welke onderwerpen ze relevant zouden moeten vinden. Er bestaat een neiging om van fotografen te verwachten dat ze duidelijk afgebakende gemeenschappen vanaf een ‘optimale’ afstand in beeld brengen: dichtbij genoeg om empathie op te roepen, maar niet zo dichtbij dat het politiek confronterend wordt. Anders is je kunst opeens politiek en belandt ze in een andere categorie.
Martha Rosler stelt in een van haar interviews: “De ‘niet-kunstenaars’ in de kunstwereld geven de voorkeur aan kunst die hun aandacht niet op het nu richt … Ze zien kunst liever als iets dat hen helpt weg te komen van de zorgen van alledag … Kunst heeft de plicht om mensen aan te spreken over de omstandigheden van het dagelijks leven, niet per se om die onoverkomelijk te laten voelen, integendeel, om hen eraan te herinneren dat ze betrokken burgers zijn.”
In mijn fotoboek Come Get Your Honey beweeg ik me door verschillende facetten van identiteit onder queer vluchtelingen in Berlijn. Ik maak ruimte voor mensen om in hun eigen tempo met mijn werk om te gaan, zonder agressief een agenda te pushen of menigten op te trommelen voor onmiddellijke verandering. Mijn werk nodigt uit tot introspectie, tot het ontdekken van gedeelde menselijke ervaringen en, uiteindelijk, tot een stille verandering van perspectief.
Zoals curator Marianne Ager het verwoordt: “Zacht activisme houdt vol, zij het stilletjes, dat het gesprek moet doorgaan. Het is vastberaden maar verdraagzaam. Het bouwt bruggen in plaats van loopgraven te graven.”