Samet Durgun Fotograaf
Register
NL

Fotografen die bleven: migratiefotografie na aankomst

Journal · Veldgids · Bijgewerkt in oktober 2026

Een veldgids over migratiefotografie na aankomst: fotografen die jarenlang bij dezelfde mensen in Europa bleven, met een boek of een tentoonstelling als resultaat. En waar mijn eigen werk staat.

Ik ben Samet Durgun, fotograaf in Berlijn. Ik maakte Come Get Your Honey met queer, trans en gendernonconforme vluchtelingen en asielzoekers in deze stad, en in deze gidsen breng ik de fotografen en kunstenaars samen die aan dezelfde vragen werken.Volledig statement, biografie en cv → Veldgidsen →

Veel fotografie over migratie wordt gemaakt aan de grens, op een boot of in een kamp. Deze gids gaat over migratiefotografie na aankomst: fotografen die bij dezelfde mensen bleven nadat die waren aangekomen, op één plek, jarenlang, en iets maakten waar je naar kunt kijken. Zo maakte ik Come Get Your Honey, in Berlijn, en ik wilde weten wie dat nog meer had gedaan.

Het korte antwoord voor Europa: Olivier Jobard in Frankrijk, Felipe Romero Beltrán in Spanje, Rich Wiles met Ruba al-Hindawi in Engeland, en Thomas Byczkowski en Jennifer Zumbusch in Duitsland, met een paar eerdere namen erachter.

Vier regels, zodat de lijst iets betekent. De mensen waren al op de plek waar de foto’s werden gemaakt, dus werk over grens, boot, kamp en doorreis valt onder referentiepunten. Het zijn jarenlang dezelfde mensen, geen seizoen en niet elke keer een andere groep. Er is iets om naar te kijken, een boek bij een uitgever of een tentoonstelling bij een genoemde instelling, en twee vermeldingen hebben nog geen van beide en zeggen dat ook. En het is gemaakt sinds 2000, met een korte sectie over eerder werk.

Ik controleerde iedereen in oktober 2026 aan de hand van de eigen site, de uitgever of het museum dat het werk toonde, en waar de bronnen elkaar tegenspreken, zeg ik dat in de vermelding en kies ik er niet één. De meeste namen die ik bekeek, vielen af op dezelfde toets, die over dezelfde mensen.

In één oogopslag

Wie Gevestigd Belangrijkste werk Het blijven
Olivier Jobard Parijs Notre famille afghane, Les éditions de Juillet Eén gezin, vanaf 2010
Felipe Romero Beltrán Parijs / Madrid Dialect, 2023 Negen mannen in Sevilla, drie jaar
Sibylle Fendt Berlijn Holzbachtal, nothing, nothing, 2020 Eén opvang, 2015–2018
Thomas Byczkowski Hamburg Menschen – keine Zahlen, 2019 Een paar vluchtelingen, ongeveer twee jaar
Rich Wiles en Ruba al-Hindawi Noord-Engeland In Which Language Do We Dream?, 2021 Eén gezin, vanaf 2017
Nihad Nino Pušija Berlijn Duldung, 1997; Duldung Deluxe, 2010 Roma-gezinnen uit Bosnië
Thana Faroq Nederland how shall we greet the sun, 2023 Een groep waar ze zelf bij hoort, ongeveer twee jaar
Farren van Wyk Nederland Mixedness is my Mythology, 2026 Haar eigen gezin, sinds 2021
Jennifer Zumbusch Bonn Ankommen in Deutschland Eén gezin, vanaf 2015, nog geen boek
Maria Feck Hamburg The New Arrivals, Spiegel Online Eén gezin, ongeveer anderhalf jaar, geen boek
Candida Höfer Keulen Türken in Deutschland, jaren zeventig Keulen en Düsseldorf, tot 1979
Brigitte Kraemer Herne So nah, so fern, 2000 Gezinnen in het Ruhrgebied, vanaf 1985
Henning Christoph Essen Mustafas Traum, 2021 Het Ruhrgebied, 1977–1989
Rineke Dijkstra Nederland Almerisa Eén meisje, 1994–2008
Patrick Zachmann Parijs Ma proche banlieue, 2009 Marseille in 1984, en opnieuw vanaf 2005
Samet Durgun Berlijn Come Get Your Honey, 2021 Bijna vijftig mensen, vanaf 2018

Wie bleef bij dezelfde mensen na aankomst

Olivier Jobard Parijs
Hij is Frans, en niets wat ik vond zegt dat hij zelf migrant is. In 2010 ontmoette hij in Frankrijk een jongen en hij is hem sindsdien blijven fotograferen, later ook zijn broers en zussen. Een eerste deel werd in 2018 getoond bij Visa pour l'Image in Perpignan. Het tweede deel werd het boek Notre famille afghane (Les éditions de Juillet) en een tentoonstelling bij de Académie des beaux-arts in Parijs in oktober 2024, waarvan de tekst zijn methode citeert: "je reste avec les gens aussi longtemps qu'ils veulent de moi" (ik blijf bij mensen zolang ze me willen). Visa pour l'Image en zijn uitgever noemen acht jaar voor het eerste deel en de Académie noemt er tien, dus ik geef het begin en geen duur.
Felipe Romero Beltrán Parijs / Madrid
Negen jonge mannen die uit Marokko kwamen en in Sevilla wonen, drie jaar lang gefotografeerd, van 2020 tot 2023. Loose Joints gaf Dialect uit in april 2023, 176 pagina's in het Engels en Spaans, met teksten van verschillende bijdragers, onder wie een van de mannen. Het won dat jaar de Foam Paul Huf Award, en Dazed berichtte over de Foam-tentoonstelling in Amsterdam in 2024, waarin hij wordt geciteerd: de tijdlijn "gaf me de kans om het over een lange periode met dezelfde mensen te ontwikkelen".
Sibylle Fendt Berlijn
Tussen februari 2015 en de sluiting van de opvang in december 2018 bezocht ze H8, een collectieve opvang voor asielzoekers in het Zwarte Woud, regelmatig, meestal drie tot vijf dagen. Huck telt veertien bezoeken in drie jaar. Ze fotografeerde de jonge mannen uit verschillende Afrikaanse landen en het Midden-Oosten die er woonden. Kehrer gaf Holzbachtal, nothing, nothing uit in 2020, 168 pagina's, en de Ostkreuz-tentoonstelling KONTINENT opende in oktober 2020 bij de Akademie der Künste in Berlijn. Ze heeft gezegd dat je de afzondering van de plek het best overbrengt door "je te concentreren op wat er gebeurt, en met herhaling te werken". H8 ligt in een dorp en niet in een stad, en ik vond niets wat zegt dat dezelfde mannen er elke keer waren, dus het voldoet maar half aan mijn tweede regel. Fendt maakte ook het portret van mij op mijn informatiepagina, en Kehrer is ook mijn uitgever. In 2021 zaten we samen in een panel van Kehrer.
Thomas Byczkowski Hamburg
Volgde een paar vluchtelingen die in 2015 en 2016 in Hamburg waren aangekomen, vanaf begin 2017 ongeveer twee jaar. Het resultaat is een gratis fotoboek van 68 pagina's als pdf, Menschen – keine Zahlen, uitgegeven door de Bertelsmann Stiftung in januari 2019, en een tentoonstelling in de eigen foyer van de stichting met vier zwart-witte verhaalreeksen. De uitgever is een stichting en geen reguliere uitgeverij. Hij leerde de mensen die hij fotografeerde ook Duits en hielp hen met de autoriteiten. Eén gezin wordt gevolgd langs meerdere woningen.
Rich Wiles en Ruba al-Hindawi Noord-Engeland
Wiles begon in 2017 te werken met Ruba al-Hindawi, die zich in het noorden van Engeland had gevestigd, en haar gezin. Impressions Gallery in Bradford toonde het resultaat van 7 augustus tot 13 november 2021, samengesteld door Anne McNeill, met een krant, en de tentoonstelling reisde tot januari 2025 door naar Leicester, Oldham en Scarborough. Ruba staat samen met Wiles vermeld als auteur van de krant, en de foto's erin zijn van Wiles, van haar en van haar kinderen. Wiles zegt dat samenwerken "probeert machtsstructuren uit te dagen die inherent kunnen zijn aan sommige fotografieprojecten". Het hing in oktober 2021 aan de muren van Impressions, de maand waarin ik mijn lezing op de Photobook Fair gaf voor de galerie.

Hun eigen mensen

Nihad Nino Pušija Berlijn
Kwam in 1992, tijdens de oorlog, uit Sarajevo naar Berlijn en fotografeerde Roma-gezinnen uit Bosnië in de stad. Duldung werd in 1997 getoond bij de NGBK. Duldung Deluxe werd vanaf 2010 getoond bij het European Center for Constitutional and Human Rights en richtte zich op Roma-jongeren uit Bosnië, Kosovo en Servië. Hij vertelde The Berliner dat hij dichtbij kon komen omdat hij "een insider, geen Duitser" was. Ik vond geen bron die zegt of dezelfde gezinnen door de jaren heen voorkomen, dus hij staat hier om de blik van de insider en niet om een gedocumenteerde terugkeer. Hij staat ook in mijn gids over queer fotografen in Berlijn, voor Queens.
Thana Faroq Nederland
Ongeveer twee jaar in Nederland met een kleine groep jonge vrouwen die er uit verschillende landen naartoe waren gekomen. Ze is geboren in Jemen en maakt zelf deel uit van de groep. Het boek, how shall we greet the sun, werd in 2023 uitgegeven door Lecturis, en het werk werd in 2024 getoond in Grounding – Stories of Migration in De StadsGalerij in Breda. Haar statement zegt: "Mijn doel is om ons emotionele innerlijke landschap te verkennen in het licht van de veranderingen die we doormaken." De twee jaar berusten op een ongedateerde regel van haarzelf, dus lees de periode als bij benadering.
Farren van Wyk Nederland
Geboren in Zuid-Afrika in 1993, verhuisde ze op haar zesde met haar gezin naar Nederland, en sinds 2021 fotografeert ze hen thuis. Dit is migratie decennia later en gemaakt met familieleden, dus het is een ander soort blijven dan de rest van deze lijst. De portretten en geënsceneerde momenten in Mixedness is my Mythology zijn gemaakt met haar gezin als medemakers. Ze noemt het "een intiem familieproject". Het boek is van Fw:Books en Deadbeat Club Press (2026), en Fotomuseum Den Haag gaf het haar eerste solotentoonstelling in een museum in 2026, met meer dan vijftig foto's.

Nog zonder boek

Twee vermeldingen voldoen niet aan de regel over iets om naar te kijken, en ik houd ze erin omdat de jaren en hetzelfde gezin echt zijn.

Jennifer Zumbusch Bonn
Ontmoette in 2015 een gezin via een cameraproject dat ze startte bij een opvang voor vluchtelingen in Bonn, en is er blijven terugkomen. Ankommen in Deutschland (Aankomen in Duitsland) loopt vanaf 2015 op haar eigen pagina's, met 2025 als einde, hoewel de laatste gedateerde foto's uit 2024 zijn. Er is geen boek. Haar eigen lijst noemt een solotentoonstelling op de Buchmesse Migration in Bonn in 2017, een tentoonstelling met het collectief Elf Perspektiven in 2018, en een verschijning bij het Haus der Geschichte in Bonn in 2018, een familiezondag en een verslag in het museumtijdschrift. Ik vond geen solotentoonstelling in een museum of galerie. Volgens dezelfde lijst is het ook verschenen in groepstentoonstellingen, onder meer FREELENS' bitte warten… in 2017 en sichverbinden in Düsseldorf in 2024. Haar site zegt dat ze op bezoek gaat om "die ständigen räumlichen und persönlichen Veränderungen" (de voortdurende ruimtelijke en persoonlijke veranderingen) vast te leggen.
Maria Feck (met Eva Thöne) Hamburg
Samen met de Spiegel Online-schrijfster Eva Thöne volgde ze één gezin dat zich in Duitsland vestigde, ongeveer anderhalf jaar, van 2017 tot in 2018, in de serie The New Arrivals. Ik vond er geen boek en geen tentoonstelling van, dus het staat op Spiegel Online en won de categorie projecten van de KAUSA Medienpreis 2018, gedeeld met Thöne voor een multimediaverhaal uit de samenwerking. Gevraagd wat een goed portret maakt, antwoordde ze: "Man sollte auch einmal ohne die Kamera dabei sein, den Menschen zuhören und Vertrauen aufbauen" (je zou ook weleens zonder camera erbij moeten zijn, naar de mensen luisteren en vertrouwen opbouwen). Ik kon de Spiegel-pagina's niet openen, dus ik kan je niet meer vertellen over de foto's.

Wie eraan voorafging

Het meeste van dit werk is vóór 2000 gemaakt. Slechts een deel voldoet aan de regel over dezelfde mensen, en elke vermelding zegt hoe.

Candida Höfer Keulen
Haar serie Türken in Deutschland werd gemaakt in Keulen en de regio Düsseldorf tussen de vroege jaren zeventig en 1979, met Turkse gezinnen die via het gastarbeidersprogramma naar West-Duitsland waren gekomen. De foto's beginnen in Keulse parken en gaan naar binnen zodra de gezinnen haar in hun huis uitnodigden. Ze is Duitse en maakte ze alleen. Het werk bestaat uit 80 kleurendia's, gedateerd 1979. Het Museo Reina Sofía heeft het in bezit, het Ensembles-archief van M HKA documenteert het met toestemming van de kunstenaar, en het werd in 2009 getoond in Museum Morsbroich. Ik vond geen verslag van terugkeerbezoeken aan dezelfde gezinnen, en haar latere werk bestaat uit architecturale interieurs.
Brigitte Kraemer Herne, Ruhrgebied
Fotografeerde gezinnen die uit Turkije en andere landen naar het Ruhrgebied waren gekomen, onder meer in Herne, Essen, Duisburg en Bochum, vanaf 1985 met een beurs voor een jaar, met foto's gedateerd tot 1998. Klartext gaf in 2000 het boek So nah, so fern uit, en haar eigen tekst op de Pixelprojekt-pagina zegt: "Die Kontakte, die damals zu verschiedenen ausländischen Familien entstanden sind, bestehen heute noch" (de contacten die toen met verschillende buitenlandse gezinnen ontstonden, bestaan nog steeds). De overzichtstentoonstelling van haar werk in het Ruhr Museum, Wie man lebt – wo man lebt, heeft een sectie over deze langlopende projecten en werd verlengd tot 4 april 2027. De bronnen dateren geen terugkeerbezoeken, dus ze staat hier en niet in de hoofdlijst.
Henning Christoph Essen
Fotografeerde van 1977 tot 1989 in Essen en het bredere Ruhrgebied, onder Turkse arbeidsmigranten en hun gezinnen die zich in West-Duitsland hadden gevestigd: werk, bruiloften, thuis. De eerste foto's gingen naar het tijdschrift GEO, dat in 1979 een reportage publiceerde, en hij bleef nog tien jaar fotograferen. Het werk staat in Mustafas Traum, een boek van 240 pagina's van Klartext Verlag uit 2021, en in een tentoonstelling in het Ruhr Museum in Essen van oktober 2021 tot oktober 2022. Over die jaren zegt hij: "Ich war ständig dort und auch akzeptiert" (ik was er voortdurend en werd ook geaccepteerd).
Rineke Dijkstra Nederland
Almerisa volgt één meisje, later een jonge vrouw, in Nederland: elf portretten van 1994 tot 2008, het eerste in een opvangcentrum in Leiden. Dijkstra heeft gezegd dat ze eerst elke zes maanden op bezoek ging en daarna "om de twee jaar foto's ging maken". Er is geen boek van alleen de serie; het Stedelijk Museum toonde haar in 2005–06, en de volledige reeks staat in de retrospectieve catalogus van 2012 van Guggenheim Museum Publications. Het begint vóór 2000, hoewel de meeste portretten daarna zijn gemaakt, en het volgt één persoon.
Patrick Zachmann Parijs
De Marseille-reeks van Ma proche banlieue, een retrospectief over 1980 tot 2007. In 1984 gaf hij camera's aan elf tieners uit de noordelijke wijken van de stad, de meesten kinderen van migrantengezinnen, en liet hen zes maanden werken aan hun eigen identiteit. Vanaf 2005 zocht hij hen opnieuw op, wat zijn film Bar Centre des Autocars (2007) werd. Het werd in 2009 getoond in het Musée de l'histoire de l'immigration in Parijs en dat jaar uitgegeven door Éditions Xavier Barral, met de film op een dvd, als één onderdeel van een groter boek. Het meeste is vóór 2000 gemaakt.

Nog vier komen van vóór 2000 en vallen af op de toets: elk is een overzicht van een gemeenschap of één seizoen werk, en geen enkel toont een terugkeer naar dezelfde mensen. Bertien van Manens Vrouwen te gast (Sara, 1979) fotografeert vrouwen die als arbeidsmigrant kwamen en echtgenotes van migranten in Nederland, en Fw:Books bracht in 2024 een nieuwe edit uit als I Am the Only Woman There, met foto’s uit haar archief en nieuwe teksten. Çiğdem Yüksel zocht later een deel van dezelfde vrouwen op. Mehmet Ünal, die in 1976 naar Duitsland kwam, fotografeert sinds de jaren zeventig Turkse arbeidsmigranten, en zijn werk is getoond in de Völklinger Hütte en het Museum für Kunst und Gewerbe in Hamburg. Lisl Pongers Fremdes Wien (Wieser, 1993) werd van 1991 tot 1993 in Wenen gemaakt voor een weekblad, vooral bij openbare evenementen van de gemeenschappen. En Ergun Çağatay’s Wir sind von hier is een reportage die hij tussen maart en mei 1990 maakte voor het Parijse bureau Gamma, die tot 2015 in zijn privéarchief lag en in 2021 in het Ruhr Museum werd getoond.

Referentiepunten

Twee werken staan buiten deze lijst omdat beide doorreis vastleggen. Daniel Castro Garcia’s Foreigner beslaat migratie naar Europa in 2015 en 2016: aankomsten in Italië vanuit Noord-Afrika, Griekenland en de Balkanroute, en de kampen bij Calais en Idomeni. Richard Mosses Incoming (MACK, 2017) richt een warmtebeeldcamera op oversteken en kampen en werd hetzelfde jaar in het Barbican getoond. Castro Garcia werkt sinds 2017 ook met één groep jongeren in een opvangcentrum op Sicilië, in I Peri N’Tera, een project dat in 2015 begon en op zijn website staat, en ik vond er geen boek of tentoonstelling van.

Nog twee liggen dichtbij en zijn toch niet hetzelfde. Tina Enghoffs Migrant Documents (Journal, 2013) werd in 2011 en 2012 in Kopenhagen gemaakt met migranten zonder papieren, in zeven series, bewust anoniem. Andrea Diefenbachs Land ohne Eltern (Kehrer, 2012; nieuwe editie 2016) keert terug naar dezelfde Moldavische huishoudens in Moldavië en in Italië, maar het gaat grotendeels over de kinderen die achterbleven.

Wil je de tegenhanger van beide, een boek dat na aankomst in een Duitse stad is gemaakt, over jaren, met de mensen erin, dan staan er twee in deze gids: Byczkowski’s Menschen – keine Zahlen en het mijne. Het mijne is het boek dat is gemaakt met queer, trans en gendernonconforme mensen.

Weggelaten, en waarom

Sommige namen duiken op als je gaat zoeken, dus hier is de toets waarop elk afviel. Heike Steinwegs Ich habe mich nicht verabschiedet (Seemann, 2018) bestaat uit 33 studioportretten van vrouwen in ballingschap in Berlijn, gemaakt sinds 2015, elk met een tekst van de vrouw zelf. Het museum zegt dat ze lang met hen praatte voordat ze de camera tevoorschijn haalde, en ik vond geen teken van terugkeerbezoeken over jaren. Maziar Moradi’s Ich werde deutsch bestaat uit zestien geënsceneerde beelden van verschillende mensen, één scène elk. Çiğdem Yüksels Je moest eens weten (nai010, 2024) gaat over 22 vrouwen van de eerste generatie uit Turkije, elk met een nieuw portret uit een mobiele studio, interviews en foto’s uit het familiealbum. Ze zocht wel een deel van de vrouwen op die Bertien van Manen in 1979 fotografeerde, maar ik kon geen herhaalde bezoeken aan dezelfde mensen over jaren vinden. Als je een boek kent dat hier thuishoort en dat ik gemist heb, laat het me weten.

Waar je het werk kunt zien

Een curator kan het meeste hiervan gaan bekijken. Het Ruhr Museum in Essen toonde Çağatay, Christoph en nu Kraemer. Museum Ludwigs In Situ: Photo Stories on Migration, samengesteld door Ela Kaçel en Barbara Engelbach met DOMiD, zette in 2021 privéfoto’s van arbeiders die via wervingsakkoorden waren gekomen naast professionele foto’s van Keulen. Het Museum Europäischer Kulturen in Berlijn toonde vanaf juli 2016 daHEIM, waarin mensen die gevlucht waren zelf de wanden overnamen. De tentoonstelling van FOTODOK in De StadsGalerij in Breda, Fotomuseum Den Haag en Impressions Gallery staan hierboven. En in Berlijn zijn Fotografiska Berlin en het Museum für Fotografie waar mijn eigen serie hing.

Waar het mijne staat

Come Get Your Honey is na aankomst, met dezelfde mensen, over jaren. Ik begon het in 2018 en het loopt nog. Het boek, uitgegeven door Kehrer Verlag in 2021 (ISBN 978-3-96900-031-1), is af. Bijna vijftig mensen deden mee en vijftien mensen staan erin. Het zijn queer, trans en gendernonconforme vluchtelingen en asielzoekers in Berlijn, en ik ben er geen van: ik ben Duits-Turks-Abchazisch, ik kwam in 2013 naar Berlijn, en ik omschrijf mezelf als een sociale balling. Ik maakte het uit vriendschappen en niet in opdracht, en voordat er een boek was, bekeken we de foto’s samen en haalden we dingen eruit.

Ik zocht in de Duitse boeken en tentoonstellingen hierboven naar enig teken dat de mensen erin inspraak hadden in welke foto’s werden opgenomen, en vond er geen, in beide richtingen. Uitgevers zeggen het zelden. Dat betekent niet dat het er niet is. Ik zie het liever vaker.

Hoe ik werk met de mensen erin staat in Luisteren in de praktijk, en de volledige serie staat online. Deze gids pakt op waar mijn gids over fotografen die werken aan vluchtelingen, gedwongen migratie en asiel ophoudt, waar het werk meestal bij aankomst eindigt. De smallere zijn de fotografen over het leven van queer vluchtelingen in Duitsland en de fotoboeken over queer vluchtelingen, asiel en migratie. Alle elf veldgidsen staan samen op één pagina.

Bronnen

Waar de bovenstaande beweringen vandaan komen. Waar een fotograaf een eigen site heeft, linkt de naam daarheen. Ik controleerde elke vermelding in oktober 2026 aan de hand van een primaire pagina. Drie kon ik niet openen en dat zeg ik in de vermeldingen: de eigen pagina van Foam voor Dialect (de tentoonstelling berust op Dazed), de Spiegel Online-pagina's voor Maria Feck, en de FREELENS- en Düsseldorf-pagina's van Jennifer Zumbusch (de data komen uit haar eigen lijst).

← Veldgidsen